Moynaq - Ózbekstannıń arqasındaǵı bir waqıtları gúllep-jasnaǵan port qalası bolıp, sońǵı on jıllıqlarda dúnyadaǵı eń iri ishki suw basseynlerinen biri - Aral teńiziniń qurıwı aqıbetinde kelip shıqqan ekologiyalıq apatshılıqtıń tımsalı sıpatında belgili boldı.
XX ásir ortalarında Aral teńizi túrli balıqlarǵa bay bolıp, balıqshılıq penen kún keshirgen jergilikli xalıq ushın tirishilik deregi esaplanǵan. Onıń suwlarında bes júzden aslam balıqshı kemeler hám barjalar júzip jurdi. Biraq, 1960-jıllardan baslap, keń kólemli suwǵarıw hám suw resurslarınan aqılsız paydalanıwdıń kirip keliwi menen apatshılıqlı ózgerisler júz berdi. Bir waqıtları Araldı toyındırǵan dáryalar awıl xojalıǵı mútájlikleri ushın qayta baǵdarlandı hám teńiz suwı jedel tómenley basladı. Búgingi kúnde teńiz jaǵalıq sızıǵınan júz kilometrden aslam aralıqqa sheginip, ózinen keyin shorlaq Aralqum shólin qaldırdı.
Ápsanaǵa aylanǵan "Kemeler qábiristanı" - Moynaqtaǵı burınǵı tıǵız teniz portınıń ornında jaylasqan ashıq aspan astındaǵı muzey.
Kereksizliginen tat basqan balıqshı kemeler bir waqıtları boranlı teńizdiń jalańashlanǵan túbinde máńgi qatıp qaldı hám Aral teńiziniń joǵalǵan ullılıǵınıń tımsalına aylandı.
Bul jerde qum ústinde jatqan hám kem-kemnen korroziya hám jemiriliwge ushıraǵan onlaǵan kemelerdi kóriw múmkin. Bul kemeler insan tárepinen suw resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanbaw hám onıń aymaq ekosistemasına tásiri haqqında esletpe bolıp xızmet etedi. " Kemeler qábiristanı" tek ǵana tariyxıy estelik emes, al tábiyatqa abaylı qatnasta bolıw hám tábiyǵıy resurslardan aqılǵa uǵras paydalanıw zárúrligi haqqında tereń pikir júrgiziletuǵın orın bolıp esaplanadı.
Tat basqan korpuslar arasında Aralboyı aymaǵında júz bergen tariyx nápesin, ekologiyalıq apatshılıqtıń kólemin seziw múmkin.
Teńizdiń ashıq túbinde tınısh jatırǵan kemelerdiń súyegi qumǵa taslanǵan úlken kitlerdi esletedi. Aralqum shóliniń landshaftı suw astı kórinisleri hám hár qıylı tirishilik túrleri menen áyyemgi Tetis okeanı húkim súrgen uzaq ótmish sırların ózinde jámlegen.
Tınısh túskinlik ortalıǵına bólengen bul siyrek ushırasatuǵın orın Qaraqalpaqstannıń Nókisten jip-turlarǵa barıw múmkin bolǵan belgili turistlik orınǵa aylandı. Aral teńizi esteligi hám Aral teńizi tariyxı muzeyi janındaǵı baqlaw maydanshasınan kemelerdi tamashalawıńız, soń olardı jaqınnan kóriw ushın tómenge túsiwińiz múmkin. Bul tartımlı dıqqatqa ılayıq orın tek ǵana dramalıq kórinislerdi súwretke alıwdı emes, al júz bergen tragediyanı tereńirek túsiniwdi qálegen sayaxatshılardı ózine tartadı.
Hár jılı "Kemeler qábiristanı"nda "Stixiya" elektron muzıka, ilim hám kórkem ónerdiń jarqın festivalı ótkeriledi, bul dóretiwshilik maydanı hám Aralboyı mashqalalarına dúnya jámiyetshiliginiń itibarın tartıwdıń kúshli quralı bolıp xızmet etedi. Bul jerdiń ortalıǵı planetamızdıń keleshegi hám onı qásterlep saqlaw ushın moynımızdaǵı juwapkershilik haqqında oylawǵa májbúrleydi.
Mánzil: Qaraqalpaqstan Respublikası Moynaq rayonı
GPS koordinataları: 43°47'24.5"N 59°02'02.3"E