Aral hám Kaspiy teńizleri aralıǵında jaylasqan Ústirt 200 mıń kvadrat kilometrden aslam maydandı iyeleydi hám elege shekem arxeologlar hám tariyxshılar ushın tolıq izertlenbegen aymaq bolıp qalmaqta.
Jazıq tawlıqtan hámmege belgili bolǵan Ullı jipek jolı - Xorezmdi Volga dáryasınıń tómengi aǵımı hám Shıǵıs Evropa menen baylanıstırǵan áyyemgi kárwan jolı ótken. Bul jol "Nefrit joli" dep te atalǵan, sebebi onnan nefrit hám lazurit tasılǵan.
Ústirt tegisliginde neolit dáwiri áyyemgi adamınıń 60 mákan jayı tabılǵan. 1930-jıllardıń ortalarınan baslanǵan arxeologiyalıq izertlewler nátiyjesinde antik hám orta ásirlerge tiyisli kóplegen estelikler anıqlandı. Xorezm mámleketiniń gúllep-jasnaǵan dáwirinde Ústirtte kárwan saraylar, signal minaralar, suwsaqlaǵıshlar qurılǵan, qudıqlar qazılǵan.
Ústirttegi kárwansaraylar bir-birinen 35-40 kilometr qashıqlıqta qurılıp, sawdagerler, sayaxatshılar hám elshiler dem alatuǵın, kóshpeliler menen mal almasatuǵın orın bolǵan. Orta ásirlerge tiyisli Belewli kárwansarayı Qaraqalpaqstan Respublikası Qońırat rayonı Jaslıq qalashasınan 67 kilometr arqa-shıǵısta jaylasqan. Shama menen XIV ásirge (basqa versiyalar boyınsha XI ásirge) tiyisli bolǵan bul sawlatlı arxitekturalıq estelik sawda jolınıń tiykarǵı buwını bolıp, jolawshılardı úlken shól platosı ortasında baspana, qorǵanıw hám suw menen támiyinlegen.
Belewli kárwansarayınıń ólshemi 35x29 metrdi quraǵan. Imarattıń múyeshleri diametri 3 metrge jaqın dóńgelek minaralar menen bekkemlengen, arqa-batıs hám qubla-shıǵıs diywallardıń orta bólimlerinde yarım dóńgelek minaralar jaylasqan.
Kárwan saray imaratı eki qabatlı bolıp, hár qabatta 7 ewden - 14 bólmeden (kameradan) ibarat bolǵan, jılıtıw sisteması da bolǵan. Fasad tárepi arkalı biyik dárwaza menen ashılıp, dárwazanıń joqarǵı bólegi arkalı etip islenip, qızıl gerbish penen qaplanǵan hám arıslannıń eki barelyefli súwreti menen bezelgen.
Kárwan saraydıń diywalları 1-1,2 m qalınlıqta bolıp, tuwrimúyeshli qabırshaqlı plitalardan tayarlanǵan. Onıń diywallarında sayaxatshılar hám sawdagerler tárepinen qaldırılǵan paleografiyalıq jazıwlar hám petroglifler saqlanǵan.
Bul jazıwlar arasında eski latın álipbesinde jazılǵan tekstlerdi de ushıratıw múmkin bolǵan. Ishki háwliniń ortasında qudıq bolıp, ol sharshaǵan jolawshılar hám olardıń malları ushın suw deregi bolıp xızmet etken.
Belewli kárwan sarayı iri orta ásir kompleksiniń bir bólegi edi. Onıń átirapında qudıqlar, jawın hám qar suwları toplanatuǵın hám saqlanatuǵın suwsaqlaǵıshlar, qurılıs tasları qazıp alınatuǵın karerler, orta ásir hám sonǵı dáwir qábirstanlardı kóriw múmkin. Qábirstanlarda oyma hám jazıwlı qábir tasları jaqsı saqlanǵan.
Búgingi kúnde Belewli kárwan sarayı arkasınıń joqarı bólegi qulap túsken. Bul tariyxıy obektte qazıw jumısları dawam etpekte hám hár bir tabılma aymaqtıń tariyxıy áhmiyetin tereńirek túsiniwge járdem beretuǵın jańa detallardı ashıwdı wáde etpekte. Belewli Ózbekstan materiallıq hám mádeniy miyrasınıń kóshpes múlk obektleriniń milliy dizimine kirgizilgen.